เครือข่ายต้นไม้ขี้เหงา

งานออกแบบชั้นยอดสามารถเปลี่ยนแปลงโลกและคนได้
นี่คือกฏของการออกแบบข้อแรกจากทั้งหมด 5 ข้อของเซอร์ ไมเคิล บิชาร์ด (Sir Michael Bichard)
 
โดยส่วนตัวแล้ว ผมไม่ได้ชำนิชำนาญเรื่องราวในวงการออกแบบเท่าใดนัก
ผมเป็นแค่คนนอกที่ชะเง้อคอดูอยู่ห่างๆ
แต่หากถูกจับเข้าไปคลุกวงใน
ผมก็มักจะสนใจงานออกแบบประเภทที่ตอบโจทย์ทางสังคมมากกว่าแนวอื่น
ไม่ได้อิ่มอุดมการณ์อะไรหรอกครับ
ผมแค่รู้สึกว่า คนส่วนใหญ่มักจะมองการออกแบบกับการดูแลโลกว่าไม่น่าจะไปด้วยกันได้

งานดีไซน์ที่ยิ่งเฉียบแค่ไหน มันก็ยิ่งถูกผลักไสให้ไปอยู่กับพันธมิตรชาวบริโภคนิยมไกลขึ้นเท่านั้น
อะไรก็ตามในโลกนี้ที่ใส่คำว่า ‘ทางเลือก’ ลงไป
รับรองว่าถูกจับไปยัดอยู่ในหมู่ผู้ปรารถนาดีต่อโลกได้ไม่ยาก
แต่ไม่ใช่กับงานออกแบบผลิตภัณฑ์
สิ่งประดิษฐ์ผลิตภัณฑ์ที่ ‘คิดต่าง’ ซึ่งมักจะมากับดีไซน์ที่เฉียบ และความตั้งใจจะเจาะตลาดเฉพาะกลุ่ม
ไม่ค่อยจะถูกชาวกรีนยอมรับเข้ากลุ่มง่ายเหมือนสินค้าประเภทอื่น
บ้างก็มองที่ราคา
โดยลืมมองว่า สินค้าเพื่อสิ่งแวดล้อม ไม่เห็นมีอะไรราคาถูกสักอย่าง
 
งานออกแบบมันเป็นศาสตร์ครับ
เป็นเครื่องมือที่เราสามารถหยิบไปใช้สร้างหรือซ่อมอะไรก็ได้
ถ้าการออกแบบมันทำให้การเกิดการใช้ทรัพยากรอย่างฟุ่มเฟือย (พวกบรรจุภัณฑ์นี่ตัวดีเลย)
การออกแบบก็สามารถทำให้เกิดการประหยัดทรัพยากรได้
(เพิ่งประกาศกันไปครับสำหรับ 5 บรรจุภัณฑ์ยอดเยี่ยมที่สามารถนำกลับมาใช้ได้
เช่น กล่องใส่ทีวีที่นำมาพับเป็นขาตั้งทีวี เป็นส่วนหนึ่งของผลิตภัณฑ์ โดยไม่ต้องกลายเป็นขยะ)  
ขึ้นกับว่าเราจะตั้งโจทย์ของการออกแบบชิ้นนั้นไว้อย่างไร

ผมเพิ่งแวะไปเยี่ยมเว็บไซต์ร้านค้าสินค้าออนไลน์เพื่อสิ่งแวดล้อมนาม
Nigel’s Eco Store ที่ www.nigelsecostore.com มาครับ
ในช่วงเดือนที่ผ่านมาเว็บแห่งนี้คงหัวบันไดแทบไม่แห้ง
เพราะหลังจาก yahoo.com ประกาศให้เป็น
หนึ่งในเว็บไซต์มีสร้างสรรค์นวัตกรรมใหม่ๆ ที่น่าสนใจที่สุดในรอบปี
ชื่อของเว็บนี้ก็ปรากฏในสื่อสาธารณะเยอะเหลือเกิน

เว็บนี้ก่อตั้งโดยนายไนเจลเมื่อปี 2548
เพราะเขาต้องการรวบรวมสินค้าเพื่อโลกทั้งหลายเอามาขายรวมกัน
โดยเน้นไปที่สินค้าประหยัดพลังงาน ใช้วัสดุที่นำมากลับมาใช้ใหม่
ไม่ก่อมลภาวะ หรือเป็นสินค้าออแกนิก
และเมื่อเปรียบเทียบกับสินค้าประเภทเดียวกันที่เราใช้กันอยู่ทุกวัน มันต้องดีกว่า
ผมว่าข้อหลังนี่สำคัญมากนะครับ
เพราะมันจะเป็นเหตุผลให้คนหันมาใช้สินค้าเพื่อสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน ไม่ใช่ใช้เพราะเป็นแฟชั่น
 
สินค้าในเว็บนี้มีที่เตะตาผมอยู่ 2 ชิ้น
ชิ้นแรก คือ ถ่านไฟฉายพลังน้ำ หลักการเดียวกับแบตเตอรี่รถยนต์เป๊ะ
เมื่อเปลี่ยนมาใช้น้ำ มันก็เลยหมดปัญหาเรื่องโลหะหนักในถ่านไฟฉาย 
เป็นการคิดนอกกรอบดีนะครับ
ในขณะที่คนจำนวนมากกำลังสนุกกับการสร้างผลิตภัณฑ์ที่ใช้พลังงานแสงอาทิตย์ (ซึ่งเป็นทางออกที่ดี)
แต่บริษัทเขากลับมองอีกแบบว่า
แล้วผลิตภัณฑ์ใส่ถ่านที่เราใช้กันอยู่ทุกวันนี้ล่ะ จะปรับปรุงมันยังไง
สุดท้ายก็เลยมาจบที่ การพลิกมาออกแบบถ่านไฟฉายพลังน้ำ  

อีกตัวเป็นสินค้า (ซึ่งน่าเรียกว่าสิ่งประดิษฐ์มากกว่า) ที่ผมชอบที่สุดในรอบหลายปีนี้เลย
มันมีชื่อว่า EcoStapler หรือ ที่เย็บกระดาษเพื่อโลก
ไม่ใช่แค่เว็บนี้เว็บเดียวนะครับที่ดันเจ้านี้ขึ้นแท่นพระเอก
เว็บไซต์ขายสินค้าเพื่อสิ่งแวดล้อมอื่นๆ ไปจนถึงเว็บไซต์รวมงานโปรดักต์ดีไซน์เด็ดๆ
ต่างพร้อมใจกันปรบมือให้ EcoStapler อย่างกึกก้อง

มันเป็นที่เย็บกระดาษที่ไม่รู้ว่าตีลังกาคิดอีท่าไหน ถึงได้ไอเดียนี้มา
พอพูดถึงที่เย็บกระดาษ
เราก็นึกถึงการยึดกระดาษเข้าด้วยกันด้วยลวดเย็บกระดาษ
โดยมีที่เย็บกระดาษเป็นเครื่องมือ
หรือถ้าจะพูดภาษาชาวบ้านก็ต้องบอกว่า
มันคือการแม็กซ์กระดาษเข้าด้วยกันด้วยไส้แม็กซ์ โดยมีแม็กซ์เป็นอุปกรณ์ช่วย

EcoStapler เป็นแม็กซ์ที่ไม่ใช้ไส้แม็กซ์!
อุปกรณ์สำนักงานราคา 325 บาทชิ้นนี้สามารถยึดกระดาษความหนาไม่เกิน 3 แผ่นเข้าด้วยกัน
โดยวิธีการตัดและพับแบบพิเศษ
ใช้งานแบบเดียวกับแม็กซ์ทั่วไปทุกประการ คือกดทีเดียวอยู่

แล้วทำไมแม็กซ์ที่ไม่ใช้ไส้แม็กซ์มันถึงควรถูกเชิดชูขนาดนั้น
นั่นน่ะสิครับ ผมก็สงสัยอยู่เหมือนกันว่า
มันจะช่วยดูแลโลกได้แค่ไหน เพราะแม็กซ์แบบธรรมดาก็ไม่เห็นจะพ่นมลพิษใส่โลกสักเท่าไหร่

 แม็กซ์แบบธรรมดาไม่เคยมีปัญหาครับ
จนกระทั่งเกิดแม็กซ์แบบใหม่ขึ้นมานี่แหละ เราถึงรู้ว่ามันมีข้อเสียยังไง
มีการคำนวณกันออกมาว่า ถ้าทุกคนในสำนักงานในประเทศอังกฤษ
ลดการใช้แม็กซ์ลงแค่คนละกรึ๊บต่อวัน เราจะประหยัดเหล็กไปได้ปีละ 72 ตัน
แล้วถ้าเราไม่ใช้ไส้แม็กซ์เลยล่ะ
แล้วถ้าทุกประเทศในโลกเป็นแบบนี้ล่ะ

ผมชอบงานออกแบบเพื่อสังคมก็ตรงนี้แหละครับ
น่าเสียดายที่มันเป็นสิ่งที่คนจำนวนมากมองว่ามีราคา
ทราบไหมครับกฎการออกแบบข้อสองของเซอร์ ไมเคิล บิชาร์ด เขาว่าไว้ว่าอะไร

ถ้าคุณคิดว่างานออกแบบที่ดีมีราคาแพง
คุณควรจะมองถึงต้นทุนที่แท้จริงที่เกิดจากงานออกแบบที่แย่