ทุกชีวิตในโลกนี้ล้วนมีหน้าที่ของตัวเอง
เราอยู่ในโลกใบเดียวกัน ในระบบนิเวศขนาดใหญ่ระบบเดียวกัน
ทุกคนต่างพึ่งพาอยู่กับระบบ ทั้งให้และรับ
ในขณะที่เราใช้ประโยชน์จากระบบ เราก็ทำหน้าที่อะไรบางอย่างให้กับระบบ
หรือพูดง่ายๆ ก็คือ ทุกชีวิตมีประโยชน์ต่อโลกใบนี้
อย่างน้อยก็อะไรสักอย่าง กับใครสักคน
ผมเคยพูดแบบนี้ให้เยาวชนของชาติฟัง แล้วก็ได้รับการพยักหน้าแสดงว่าเห็นด้วย
แต่ไม่วายมีคำถามจากยุวชนหน้าใสกลับมาว่า
สิ่งมีชีวิตอย่างแมลงสาบนั้นเกิดมาเพื่อทำอะไรให้โลก
มันไม่ได้เกิดมาเพียงเพื่อทำให้เรากลัวอย่างแน่นอน
เนื่องด้วยผมเองก็ไม่ใช่นักชีววิทยา
แค่ขนาดของหางอึ่งยังคำนวณไม่ได้ เลยไม่มั่นใจกับความถูกต้องของสิ่งที่รู้มา
ก็ได้แต่ตอบไปว่า แมลงสาบน่าจะมีหน้าที่เป็นผู้ย่อยสลาย
ซึ่งถ้าให้อธิบายรายละเอียดอีกครั้งแถวนี้ ก็อาจจะยืดยาว ผิดบ้างถูกบ้าง
ลองไปศึกษาจากแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้กันเองดีกว่า

แล้วหนูล่ะ หนูเกิดมาทำไม?
ถ้าน้องหนูผู้ถามหมายถึงว่าเธอเกิดมาทำไม อันนี้ผมไม่ทราบ
แต่ถ้าตั้งใจจะหมายถึงสัตว์ร้องจี๊ดๆ ที่มีทั้งคนรักและชัง ผมน่าจะพอตอบได้
ถ้าว่ากันตามตำรา หนูน่าจะอยู่ในกลุ่มผู้ย่อยสลาย และทำตัวเป็นหนึ่งข้อปล้องของห่วงโซ่อาหาร
แต่ถ้าว่ากันนอกตำรา หนูมีดีกว่านั้น

กล่าวกันอย่างไม่เกินเลย หนูถือเป็นหนึ่งในซูเปอร์ฮีโร่ผู้พิทักษ์โลกใบนี้
ผมไม่ได้หมายถึงไมท์ตี้เมาส์ แต่หมายถึงหนูจริงๆ
พวกมันมีชื่อที่เรียกขานกันในวงการว่า HeroRATS

กับระเบิดที่ตกค้างอยู่ใต้ผืนดินยังคงเป็นปัญหาใหญ่ของโลกใบนี้
เพราะมันมีจำนวนอยู่กว่า 100 ล้านอัน ในกว่า 90 ประเทศ
เฉลี่ยแล้วทุกๆ 20 นาทีมันจะตูมตามใส่คนจนบาดเจ็บและล้มตาย 1 คน
หรือตัวเลขที่โหดร้ายกว่านั้นก็คือ มีคนเสียชีวิตเพราะเหยียบกับระเบิดวันละ 40-55 คน
ความรู้ใหม่เอี่ยมที่ผมเพิ่งทราบก็คือ
สงครามกลางเมืองที่ยังคุกรุ่นในอัฟริกาทำให้กับระเบิดใหม่ๆ ถูกฝังเพิ่มลงใต้ดินปีละ 40,000 อัน
ถ้าเราเก็บกู้กันด้วยอัตราที่ทำได้ในปัจจุบัน ก็ต้องใช้เวลาอีก 500 ปี กว่าจะเคลียร์ได้หมดโลก

กับระเบิดไม่ได้ส่งผลต่อผู้คนแค่แรงระเบิด
หากเราคาดเดาว่ามีกับระเบิดสักลูกอยู่แถวนี้ พื้นที่ในย่านนี้ก็จะไม่มีใครกล้าเข้าไปใช้ประโยชน์
ชาวบ้านที่อยากได้พื้นที่การเกษตรก็ได้แต่มองตาปริบๆ
น้องหนูที่ต้องการที่วิ่งเล่นก็มองตาปริบๆ เช่นกัน
เมื่อสงครามในบริเวณนั้นสงบลง ชาวบ้านล้วนคาดหวังว่าบาดแผลที่เกิดกับสังคมจะได้รับการเยียวยา
แต่กับระเบิดกลับสกัดทุกฝัน
ระบบสาธารณูปโภคยังไม่เดินทางเข้าไป
ความช่วยเหลือยังไม่เดินทางเข้าไป
และอนาคตอันสดใสก็ยังไม่เดินทางเข้าไป
จนกว่าจะพื้นที่นั้นจะได้รับการเก็บกู้กับระเบิดเรียบร้อย

HeroRATS ไม่ได้ถูกส่งไปพลีชีพเพื่อให้กับระเบิดทำงาน
แต่มันลงสนามไปเพื่อใช้ความสามารถเฉพาะตัวตรวจหากับระเบิดใต้ดิน
โครงการนี้เป็นของ APOPO ซึ่งเป็นตัวย่อมาจากคำในภาษาดัชต์ที่ถอดความข้ามมาเป็นไทยได้ว่า
การพัฒนาผลิตภัณฑ์เพื่อตรวจหากับระเบิดแบบบุคคล
Bart Weetjens ผู้ก่อตั้ง APOPO เขาเลี้ยงหนูมาตั้งแต่เด็ก
เลยเกิดไอเดียชวนนักวิจัยและนักฝึกสัตว์ชาวเบลเยี่ยมและแทนซาเนีย
มาฝึกหนูให้ดมกลิ่นเพื่อตรวจหากับระเบิดใต้ดิน
แทนการใช้เครื่องไม้เครื่องมือไฮเทคที่ทั้งแพง ช้า และต้องพึ่งพาผู้เชี่ยวชาญจากต่างประเทศ
เมื่อเทียบกับสุนัขแล้ว หนูๆ มีประสิทธิภาพในการชี้จุดได้แม่นยำกว่า
และทำงานในพื้นที่ที่มีกับระเบิดหนาแน่นได้ดีกว่า

HeroRATS เหนือกว่าเครื่องตรวจจับระเบิดตรงที่มันสามารถหากับระเบิดได้ทั้งรุ่นที่เป็นเหล็กและพลาสติก
หรือจะตักดินในบริเวณนั้นมาให้มันตรวจก็ยังได้
พวกมันใช้เวลาวิ่งเคลียร์พื้นที่ 100 ตารางเมตร เพียงแค่ 30 นาทีเท่านั้น
หากเราใช้แรงงานคนและเครื่องมือสุดไฮเทค ก็ต้องใช้เวลาถึง 2 วันเลยทีเดียว
และด้วยน้ำหนักตัวที่เบาเกินกว่าจะปลุกให้กับระเบิดทำงาน
ฮีโร่หนูพวกนี้เลยทำงานได้ปลอดภัยเป็นเลิศ

ไม่ใช่ค้นหาได้แค่กับระเบิด พวกมันยังสามารถตรวจเสมหะของผู้ป่วยเพื่อหาเชื้อวัณโรคได้ด้วย
หนู 1 ตัว ใช้เวลาตรวจ 40 ตัวอย่างเพียงแค่ 7 นาที
หากเปลี่ยนมาใช้แรงงานของผู้เชี่ยวชาญให้ตรวจหาด้วยกล้องจุลทรรศน์ในห้องแล็บ
ในจำนวนตัวอย่างเท่ากันเจ้าหน้าที่ของเราต้องใช้เวลานานถึง 2 วัน

กว่าจะเป็นหนูซูเปอร์ฮีโร่ได้ พวกมันก็ต้องผ่านการฝึกฝนอย่างหนักหนา
แต่ละตัวต่างมีความชำนาญเฉพาะทาง ตรวจระเบิดก็หาแต่ระเบิด ตรวจวัณโรคก็หาแต่วัณโรค
และต้องสอบให้ผ่านจนได้ใบรับรองก่อน ถึงจะพาออกงานได้

ตอนนี้น้องหนู 30 กว่าตัวกำลังช่วยกันตรวจหาระเบิดอยู่ในประเทศโมซัมบิก ในอัฟริกา
ทางทีมงานเขาเลยแจ้งข่าวมาว่า กว่าจะได้หนูที่พร้อมใช้งาน 1 ตัว
ต้องลงทุนกับการฝึกฝนไปถึง 6,000 ยูโร (เกือบ 3 แสนบาท)
เขาก็เลยจัดโครงการให้เราช่วยรับอุปถัมภ์น้องหนูกันคนละตัวสองตัว
ราวกับว่าพวกเป็นน้องๆ ผู้หิวโหย
งบประมาณในการดูแลฮีโร่เหล่านี้ตกตัวละ 5 ยูโรหรือราว 230 บาทต่อเดือน
ถ้าเราอยากช่วยรับอุปถัมภ์ก็โอนเงินไปให้เขาได้ตามนั้น
ซึ่งเราจะได้รับข่าวสารความคืบหน้าของน้องหนูของเราว่า
เดือนนี้มันเรียนอะไร ฝึกอะไร ทำอะไร หรือไปลงสนามที่ไหนมาบ้าง
รวมถึงได้รับภาพถ่ายตอนที่มันกำลังปฏิบัติงานด้วย
หรือถ้าอยากมีส่วนร่วมในการตั้งชื่อหนูสักตัว
เราก็ทำได้ด้วยการส่งชื่อไปได้พร้อมเงิน 250 ยูโร หรือหมื่นกว่าบาท

สิ่งมีชีวิตทุกอย่างเกิดมาเพื่อทำหน้าที่อะไรบางอย่างให้กับโลกใบนี้
คนไม่ควรจะมีหน้าที่วางระเบิด และหนูก็ไม่น่าจะมีหน้าที่กู้ระเบิด
แต่ทำไมถึงเป็นเช่นนั้น หนูไม่รู้ ผมก็ไม่รู้
ใครยอมไหมไม่รู้ แต่หนูไม่ยอม